سرخط خبرهای سازمان

بی‌دقتی و سهل‌انگاری در یک منبع مستند؛ تأملاتی در «خاطرات هاشمی رفسنجانی»| محمدرضا بزمشاهی

 

اختصاصی بوی باران| همچنان خاطرات آیت الله هاشمی رفسنجانی را یک منبع مستند برای تاریخ معاصر پس از انقلاب اسلامی می دانم و تنها دلیل من بر این اصرار “روز‌نوشت” بودن آن خاطرات است چرا که خطای حافظه در آن به حداقل می رسد از همین رو کتابهای دوران مبارزه و خاطرات مربوط به دو سال اول انقلاب را به این قاطعیت نمی پسندم البته اینکه آقای هاشمی در باز نشر آن خاطرات بخشی از مطالب را حذف کرده اند امر دیگری است که تصمیم شخصی خود ایشان است. آنچه از اسرار ملی نبوده و حذف شده قابل قبول نیست.

اما متأسفانه  در این اثر قابل استناد، گاهی ضعفها و بی دقتیهای عجیبی دیده می شود که بخشی از آن حاصل دستپخت ویراستاران محترم است که خواسته اند از مطلبی ابهام زدایی کنند، خرابش کرده اند و بخشی از آن هم می تواند بی‌دقتی در نگارش باشد. نظر به اهمیت صحت و اتقان یک سند تاریخی به چند مورد از اشکالات مجموعه خاطرات آقای هاشمی که تاکنون به آنها برخورده ام، می پردازم و امیدوارم دست اندرکاران این کتاب ارزشمند، دقت بیشتری در بازنشر خاطرات آیت الله هاشمی مبذول دارند. چرا که دقت بسیاری در نوشتن و ویرایش یک منبع مستند تاریخ معاصر لازم است که نمی توان با سهل‌انگاری از آن گذشت.

  • در خاطرات سال ۱۳۶۳ در روزهای ۲۵ اردیبهشت و  ۲۱ خرداد  آمده است «دکتر ایرج فاضل وزیر فرهنگ و آموزش عالی آمد …»

 

با اندکی تإمل مشخص می شود که در آن زمان دکتر محمدعلی نجفی وزیر فرهنگ و آموزش عالی بوده و پس از آنکه در مرداد همان سال موفق به کسب رإی اعتماد مجلس نشد، دکتر ایرج فاضل به جای وی به وزارت علوم برگزیده شد احتمالا در اصل نوشته فقط عنوان وزیر بوده و ویراستاران خواسته اند نام وزیر را هم به اطلاع خوانندگان برسانند که این اشتباه رخ داده است.

 

  • در همان سال در روز ۹ اردیبهشت مسئولان کشور به مناسبت روز مبعث با امام خمینی دیدار کرده اند اما در کتاب آمده که «رئیس‌جمهور عید فطر را به امام تبریک گفت»

احتمالا در اصل نوشته آمده است رئیس‌جمهور عید را به امام تبریک گفت که ویراستاران محترم با قصد توضیح بیشتر واژه “فطر” را به متن افزوده اند.

 

  • در کتاب خاطرات سال ۶۷ نام مرحوم “محمدعلی شرعی” به اشتباه “عبدالکریم شرعی” آمده است.

وی در دوره های سوم و چهارم مجلس نماینده مردم قم بود.

 

  • در سال ۶۳ در ۲۲ خرداد با وساطت دبیر کل سازمان ملل توافقی برای آتش‌بس درجنگ شهرها انجام شد که به “توافق ۱۲ ژوئن” معروف شد.

در این کتاب بارها از این رخداد به عنوان توافق ۴ ژوئن نام برده شده که اشتباه است.

 

  • در خاطرات روز ۱۲ تیر از فردی به نام آقای نوری به عنوان نماینده امام در کویت نام برده شده است.

هرچه در صحیفه امام جستجو کردم فردی به این نام به عنوان نماینده امام در کویت یافت نشد. در آن زمان “حجت الاسلام عباس مهری” نماینده امام در کویت بود.

 

  • در روزنوشت ۲۸ تیر از “اسماعیل فدایی” به عنوان نماینده اراک نام برده شده است در صورتی که وی نماینده سربند و شازند در استان مرکزی بود.

همچنین از آقای باقومیان به عنوان نماینده اقلیت آشوری نام برده شده که وی در شهریور آن سال یعنی دو ماه بعد از روز خاطره، به عنوان نماینده ارامنه جنوب انتخاب شد.

 

  • در روزنوشت دوم مرداد از “تورگوت اوزال” به عنوان وزیر امور خارجه ترکیه نام برده شده است.

در حالی که وی در آن زمان نخست‌وزیر ترکیه بود.

 

  • در روزنوشت ۷ شهریور از آقای مرتضوی فر به عنوان نماینده فلاورجان یاد شده است

در صورتی که وی نماینده لنجان بود.

 

  • در روز ۱۴ شهریور اشاره شده که آقای بهزاد نبوی به همراه آقای محمد‌امین سازگارا آمدند و آقای سازگارا شرح بازداشت خود را بیان کرد. در اینجا نام «محسن سازگارا» اشتباهاً محمد‌امین نوشته شده است.

شایان ذکر است که “محمد‌امین سازگارنژاد” نماینده دوره اول سروستان در مجلس شورای اسلامی بود.

 

  • در خاطرات سال ۶۷ و در روزنوشت ۱۲ فروردین آمده است که امام پیام خوبی به مناسبت روز جمهوری اسلامی صادر کردند و چند عبارت حماسی از آن پیام در مورد جنگ آمده است.

گفتنی است پیام امام خمینی در ۱۱ فروردین و به مناسبت انتخابات مجلس صادر شده و هیچ اشاره ای به ۱۲ فروردین نداشتند. امام در آن پیام برای نخستین بار واژه “اسلام آمریکایی” را به کار بردند.

 

  • در خاطرات روز ۸ اسفند ۶۷ آمده است: «اعضای کمیسیون تأمین مسکن کارکنان مجلس به همراه آقای سعیدی کیا وزیر مسکن آمدند…»

در آن زمان وزیر مسکن  مرحوم “سراج‌الدین کازرونی” بود و آقای سعیدی کیا وزیر راه و ترابری بود.

 

  • در خاطرات روز ۹ فروردین ۶۸ از آقای “مسعود روغنی زنجانی” به عنوان وزیر مشاور و رئیس سازمان برنامه و بودجه نام برده شده است.

این هم احتمالاً نشانی از بی‌دقتی ویراستاران است زیرا تا سال ۱۳۶۳ در کشور پستی به نام وزیر مشاور و سرپرست سازمان برنامه و بودجه وجود داشت اما پس از تفسیر شورای نگهبان که وزیر مشاور را خلاف قانون اساسی دانست، این عنوان به وزیر برنامه و بودجه تغییر یافت. البته پس از  بازنگری قانون اساسی این عنوان به معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه تغییر یافت.

 

  • در خاطرات روز ۱۲ خرداد ۱۳۶۸ چنین آمده است:

“صبح به بیت امام رفتم. احمد آقا اظهار نگرانی داشت. با دکتر‌ها صحبت کردم. درمان جدیدی شروع کرده‌اند. قرار شد اطلاعیه‌ی پزشکی به گونه‌ای داده شود که کمی نگرانی در آن دیده شود. امام را زیارت کردیم. خیلی ضعیف شده‌اند. گفتند درد دارند و اشتها ندارند و ناراحتند. صدایشان خیلی ضعیف است.

در حالی که پیشانی ایشان را می‌بوسیدم و دستم روی دستشان بود، فشار ملایم دستشان را احساس کردم. به زحمت بر خودم مسلط شدم، ولی جلوی اشک‌ها را نتوانستم بگیرم. از چشمان نیمه باز امام حالت وداع دیدم. به ایشان عرض کردم می‌خواهم به نماز جمعه بروم، پیامی برای مردم ندارید؟ فرمودند به مردم بگویید دعا کنند که خداوند من را بپذیرد. بغض گلویم را فشرد. در نماز جمعه پیام ایشان را به صورت لطیفی گفتم که هم مردم متوجه شوند و دعا کنند و هم باعث انفجار نشود.”

نکته قابل تأمل آن است که این سخن امام در تاریخ ۵ خرداد ۶۸ در خطبه های نماز جمعه توسط آقای هاشمی نقل شد و ایشان در تاریخ ۱۲ خرداد ۶۸ نماز جمعه اقامه نکرده اند بلکه در آن روز آیت الله خامنه ای امامت جمعه را به عهده داشته اند. در کتاب خاطرات آقای هاشمی هم اشاره ای به خطبه های نماز جمعه در ۱۲ خرداد نشده و برخلاف سایر هفته ها خلاصه ای از خطبه ها نیامده است، البته چون خطبه ای توسط ایشان در آن روز ایراد نشده است.

 

  • در شرح خاطرات روز ۱۱ تیر ۶۸ آمده است “شرع پسند” یکی از دو نماینده کرج در مجلس سوم بود.

این در حالی است که در مجلس سوم کرج فقط یک نماینده داشت.

 

  • در خاطرات روز ۱۲ تیر ۶۸ آمده است: «آقایان بهزاد نبوی، نوربخش و سلامتی وزیر کار آمدند»

نکته آن است که آقای سلامتی هیچ‌گاه وزیر کار نبوده است. البته وی مدتی معاون وزیر کار بوده است اما در آن زمان آقای سلامتی فقط نماینده مجلس بود.

همچنین در خاطرات روز ۱۱ مرداد هم آمده است:
“آقای [حسین] کمالی و اعضای شورای مرکزی خانه کارگر آمدند. از عملکرد [آقای محمد سلامتی]  وزیر کار و مخصوصاً معاونان ایشان انتقاد کردند و پیشنهاد [وزیر شدن] آقای کمالی را دادند.” در آن زمان “ابوالقاسم سرحدی زاده” وزیر کار و امور اجتماعی بود.

 

  • در خاطرات روز ۸ مرداد ۶۸ آمده است: آقای فیروزآبادی رئیس ستاد فرماندهی کل قوا آمد سپس آمده است: آقای کروبی رئیس مجلس آمد.

ظاهراً ویراستاران در تنظیم مطلب اندکی هول شده اند چون در آن روز آقای کروبی هنوز نایب‌رئیس مجلس بود و آقای فیروزآبادی هم در شهریور‌ماه به ریاست ستاد فرماندهی کل قوا منصوب شد.

جالب آنکه در خاطرات روز ۱۴ مرداد هم از فیروزآبادی به عنوان رئیس ستاد فرماندهی کل قوا نام برده شده است.

 

  • در خاطرات روز ۱۷ مرداد آمده است: “اخوی محمد [رئیس سازمان صداوسیما] آمد. نمودار سازمانی برای تشکیلات ریاست جمهوری را آورد. به او گفتم که در برنامه سلام صبح بخیر [تلویزیون] و برنامه‌های مشابه، تقدیر و انتقاد از عملکردها را هماهنگ کنند.

نکته آن است که عنوان “رئیس سازمان صدا و سیما” با تسامح قابل قبول است چرا که در آن زمان محمد هاشمی “مدیر عامل صدا و سیما” بوده است؛ اما برنامه «سلام صبح به خیر» در آن زمان  از رادیو پخش می شده است نه از تلویزیون زیرا در آن زمان تلویزیون هنوز برنامه بامدادی نداشت.

 

 

  • در خاطرات روز ۱۸ مرداد از آقای “سید اسماعیل داوودی شمسی” به عنوان رئیس سازمان تربیت بدنی نام برده شده است.

گفتنی است که داوودی شمسی در آن زمان نماینده مردم اردکان در مجلس شورای اسلامی بود و آقای “مصطفی داوودی”  ریاست سازمان تربیت بدنی را بر عهده داشت

 

  • در خاطرات روز ۱۳ خرداد ۱۳۷۰ آمده است «رهبری پیام خوبی به مناسبت حج صادر کردند…»

در صورتی که پیام رهبری در ۱۳ خرداد به مناسبت دومین سالگرد ارتحال امام خمینی بوده و پیام رهبری به مناسبت حج آن سال، دو هفته بعد در ۲۸ خرداد صادر شده است.

 

 

 

یک نظر

  1. سلام بر جناب آقای بزمشاهی

    آفرین بر این همه دقت. موفق باشید!

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا