سرخط خبرهای سازمان

برگ زرین اصفهان در بایگانی محافظه‌کاران!؛ گفت‌وگو با دبیرکل سازمان عدالت و آزادی درباره یک سند بین‌المللی مغفول مانده

برگ زرین اصفهان در بایگانی محافظه‌کاران!

گفت‌وگو با دبیرکل سازمان عدالت و آزادی درباره یک سند بین‌المللی مغفول مانده:

یکی از نخستین اعلامیه‌ها و برنامه‌های جهانی “حکمرانی شهری خوب” سال ۲۰۰۰ در اصفهان تنظیم شد

این سند “اعلامیه و برنامه اقدام مشترک اصفهان؛ مشارکت برای ساخت زیربنای حکمرانی شهری خوب” نام دارد

هدف ما “بهبود کیفیت زندگی شهروندان” است و راه رسیدن به این هدف را الگوی حکمرانی شهری خوب می‌دانیم

حکمرانی شهری خوب پیوندی ناگسستنی با رفاه شهروندان دارد

 با نزدیک شدن به انتخابات شورای شهر، تحلیل‌ها و دیدگاه‌هایی از سوی برخی احزاب و کنشگران مدنی در سپهر سیاسی و اجتماعی کشور مطرح شده است. یکی از این دیدگاه‌ها و نظریات توسط سازمان عدالت و آزادی پیگیری شده و بر بستر آن برنامه انتخاباتی حزب اعلام گردید. در مقدمه این برنامه که از سوی این حزب به شورای‌عالی سیاست‌گذاری کشور ارائه شده، موضوع “الگوی حکمرانی شهری خوب” به عنوان محور بحث مطرح گردید و تا کنون چندین پنل تخصصی نیز در این زمینه در دفتر سازمان برپا شده است. در این باره با مهدی مقدری، دبیرکل سازمان و پژوهشگر حوزه حکمرانی خوب به گفت‌وگو نشستیم تا دلایل تاکید ایشان و سازمان بر این الگوی حکومت‌داری را جویا شویم.

  • دلیل تمرکز شما بر موضوع “حکمرانی شهری خوب” چیست؟

از اواسط دهه ۹۰ میلادی، با مطرح شدن نظریه حکمرانی خوب در مباحثات و پژوهش‌های مرتبط با توسعه و حکمرانی و نیاز به اصلاح روش‌ها و ساخت حکومت‌ها به منظور جلب رضایت بیشتر مردم، شاخه‌ای از این نظریه به مسائل مدیریت شهری توجه و تمرکز کرد. در واقع، صاحب‌نظران حکمرانی شهری خوب در تلاش بودند یک محیط چابک، توانمند و روانی مناسبی برای مدیریت مطلوب شهری فراهم سازند. عاملی که سبب این جلب توجه شد، رشد گسترده شهرنشینی به ویژه در کشورهای در حال توسعه بوده است. از سال ۱۹۶۰ تا کنون جمعیت شهرنشین کشورهای در حال توسعه از ۲۲درصد به بیش از ۴۰ درصد رسید و انتظار می‌رود تا سال ۲۰۳۰، ۶۱ درصد جمعیت جهان در شهرها زندگی کنند.

بر پایه این تغییراتِ سریع و گسترده، اتفاقی که رخ داد این بود که بسیاری از شهرنشینان بدون دسترسی به خدمات و زیرساخت‌ها مانند آب تمیز، بهداشت و و مسکن مناسب زندگی می‌کنند. این رویداد سبب شده تا بسیاری از مقامات محلی با افزایش تقاضا در خدمات و زیرساخت‌ها مواجه شوند و به فکر راه‌حل باشند. این تغییر نگرش به سمت ارائه مطلوب خدمات شهری، بخشی از فهم کلیدی از مفهوم حکمرانی شهری خوب شده است.

  • در واقع می‌توان اینگونه برداشت کرد که حکمرانی شهری خوب، شکل تغییر وضعیت داده شده مدیریت شهری است؟

شاید در یک نگاه کلی چنین به نظر برسد. اما حکمرانی شهری خوب بیشتر بر فرآیندهای اصلاح شیوه‌های مدیریتی و تلفیق راه و رسم‌های چگونه اداره کردن شهرها استوارست. در واقع، بر اساس این الگو، شاخص‌های مشارکت شهروندان، پاسخگویی، مسوولیت‌پذیری، عدم تبعیض میان شهروندان، شفافیت، کارآیی و اثربخشی، حاکمیت قانون و مبارزه با فساد در کنار تقویت دموکراسی محلی، همه و همه توسط مقامات و مدیران شهر باید به صورت جامع دیده شود. ساده‌تر بگویم که حکمرانی شهری خوب پیوندی ناگسستنی با رفاه شهروندان دارد. حکمرانی شهری خوب، شهروندان را در دسترسی به مزایای شهروندی و احقاق حقوق شهروندی یاری می‌رساند و وظایف شهروندی را به آنان می‌آموزد.

  • با توجه به بافت و ساخت سیاست و حکومت در ایران، به نظر شما پیاده‌سازی این الگو در شهرهای ما امکان‌پذیر است؟

صد البته که امکان‌پذیر خواهد شد. نکته‌ای که قصد دارم امروز بیان کنم همین است. یکی از نخستین اعلامیه‌ها و برنامه‌های جهانی “حکمرانی شهری خوب” سال ۲۰۰۰ در اصفهان تنظیم و صادر شد. این سند “اعلامیه و برنامه اقدام مشترک اصفهان؛ مشارکت برای ساخت زیربنای حکمرانی شهری خوب” نام دارد که در پی یک اجلاس جهانی به میزبانی شهرداری اصفهان و دولت اصلاحات تشکیل شد. در این اجلاس ۴۵ صاحب‌نظر از ۲۷ شهر و ۱۳ کشور شرکت داشتند و یکی از نخستین حرکت‌های بنیادین برای پیاده‌سازی این الگو شکل گرفت. در تحقیقاتم در مرکز توسعه جهانی به نسخه ای از این سند دست یافتم و ترجمه آن برای مطالعه شهروندان و کارشناسان آماده است.

در اعلامیه و برنامه اقدام مشترک اصفهان بر تلاش در راستای به رسمیت شناختن اصول حکمرانی شهری خوب به منظور تحقق اهداف توسعه پایدار در شهرها تاکید شده است. همچنین، به نیاز فوری برای بهبود بیشتر حکمرانی شهری در مسیر پاسخگویی فوری با چالش‌های شهرسازی و تخریب محیط زیست شهری توجه شده و هدف‌گذاری لازم صورت گرفت. امضاءکنندگان اعلامیه و برنامه اقدام مشترک اصفهان به نقش حیاتی و راهبردی حکمرانش شهری خوب به مثابه یک فرآیند جامع در دستیابی به کیفیت مطلوب زندگی برای شهروندان به ویژه محرومان، به حاشیه رانده شده‌ها و فقرا تمرکز کرده بودند.

نکته اینجاست؛ این سند بین‌المللی قطعاً در این سالها خاک خورده است. بعید می‌دانم شوراهای شهر این سه دوره اخیر و مدیران شهری اصفهان که اکثریت آن با محافظه‌کاران  بود، از اعلامیه و برنامه اقدام مشترک اصفهان خبر داشته باشند! یاد ندارم در این ۱۵ سال اخیر کوچکترین اشاره‌ای به این اعلامیه که افتخار میزبانی و عنوان آن با اصفهان بوده توسط مدیران شهری اصفهان و دیگر کلان‌شهرهای ما شده باشد و قدمی برای آن برداشته باشند!

می‌خواهم این را بگویم که بی‌شک پیاده‌سازی چنین الگویی نیاز به عزم و اراده مدیران شهری و هیات حاکمه شهرها دارد. چیزی که در این سال‌ها از آن سراغ نداریم. رسیدن به شاخص‌‌های حکمرانی شهری خوب آرزو و محال نیست؛ در بسیاری از شهرهایی که آن زمان حتی به پای اصفهان و دیگر کلان‌شهرهای ما نمی‌رسیدند و یا آن شهرهایی که هم ردیف اصفهان بودند این شاخص‌ها سالهاست که پیاده‌سازی و سنجش شده و در ارتقای آنها نقش داشته است.

  • شما دلیل این بی‌توجهی را چه می‌دانید؟

معتقدم برخی جریان‌های سیاسی در کشور وجود دارند که هیچ تناسبی با مبارزه با فساد، شفاف‌سازی، احترام به قانون، رعایت دموکراسی و حقوق شهروندی و امثال این شاخص‌ها حکمرانی خوب ندارند که هیچ، مدام چوب لای چرخ کنشگران نیز می‌گذارند. پیشبرد الگوی حکمرانی شهری خوب نیازمند اقدام و عمل تمام ذی‌نفعان شهری است؛ در حالیکه در شهرها و کلان‌شهرهای ما همه آنها به بازی گرفته نمی‌شوند. منظورم از ذی‌نفعان گروه‌های اجتماعی، سازمان‌های غیردولتی، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، احزاب و سایر نهادهایی است که نقشی در معادلات شهر دارند.

در طول زمامداری ‌۱۵ ساله محافظه‌کاران در تهران و اصفهان و دیگر شهرهای کشور، عمدتاً شاهد انحصارطلبی و تمامیت‌خواهی مدیران و حاکمان شهری هستیم؛ این در حالی است که این روش مدیریت شهر در تضاد مستقیم با الگوی حکمرانی شهری خوب است. در حالی‌که امضاءکنندگان برنامه اقدام مشترک اصفهان خود را متعهد به اجرای موثر و به موقع برنامه کرده بودند، اینک مدیران و شوراهای شهر اصفهان پاسخگو باشند که در کدام بخش از برنامه به هدف دست یافتند؟! البته پاسخ را می‌دانم؛ در هیچ بندی هیچ گامی برداشته نشد، چون اعتقادی به چنین الگوهای مترقی و توسعه‌یافته ندارند.

  • لطفاً بیشتر موضوع را باز کنید. این برنامه دقیقاً از چه سخن به میان آورده است؟

من متن “اعلامیه و برنامه اقدام مشترک اصفهان” را در اختیار شما قرار خواهم داد. لکن اشاره کنم که در این اجلاس جهانی بر گام‌های نخست رسیدن به حکمرانی شهری خوب سخن به میان آمده و بنا شد در دورهای بعدی مذاکرات بیشتری در این راستا تشکیل شود که با پایان دوران تصدی اصلاح‌طلبان بر شورای شهر و شهرداری اصفهان و نیز دولت اصلاحات، دیگر این موضوع دنبال نشد. ولی در همین اعلامیه اصفهان، مقرر شده بود چندین اقدام اولیه صورت گیرد، از جمله: گفت‌وگو با ذی‌نفعان مختلف شهری آغاز شود، میان مدیران شهری و سازمان‌های غیردولتی، موسسات آموزشی و تحقیقاتی، گروه‌های اجتماعی، بخش خصوصی، سازمان‌های ملی و آژانس‌های سازمان ملل متحد گفت‌وگوهای لازم برای دستیابی به هدف فراهم گردد و ائتلاف ذی‌نفعان شکل بگیرد، اصلاحات اداری و نهادی آغاز گردد، شبکه‌های ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی برای تبادل نظر و ابتکارات صورت گرفته در شهرها تشکیل شود و همچنین، نهادهای ثالث و بی‌طرف بر برنامه‌ها و اقدامات شهرهای امضاءکننده اعلامیه نظارت کنند.

این تعهدات در سایر شهرها رخ داده است و شبکه‌ها، تبادلات و ائتلاف‌ها صورت پذیرفته و نهادهای وابسته به سازمان ملل نیز حمایت‌های لازم از این اعلامیه را انجام داده‌اند؛ ولی به دلیل انفعال و بی‌کنشی مقامات شهریِ کلان‌شهرهای ایران و به ویژه اصفهان، از این قافله عقب مانده‌ایم. مدیران شهری ما صرفاً ژست پیشرفت را می‌گیرند در حالی‌که از یک برنامه جامع و الگوی هدف برای دستیابی به بهبود کیفیت زندگی و توسعه پایدار شهری میان آنها خبری نیست.

  • و از همین رو شما در صدد تحقق این الگو در آینده مدیریت شهری ایران هستید؟

ما چاره‌ای جز این نداریم. برنامه ما برای اداره شهرها در صورت پیروزی اصلاح‌طلبان در انتخابات شورای شهر از همین الگو پیروی می‌کند. ما، اصلاح‌طلبان را نیروی پیش‌برنده و پایبند به این شاخص‌ها می‌دانیم و معتقدیم آنها شهرها را مکانی بهتر برای زندگی کردن شهروندان خواهند ساخت. شهرهایی که مشارکت شهروندان اصل بنیادین آن باشد، شهرهایی که اقتصاد پویا و مولد سرمایه و اشتغال دارند بر پایه چنین الگویی حرکت کرده‌اند؛ چراکه سرمایه‌گذار داخلی و خارجی سرمایه خود را در شهری به کار می‌بندد که شفافیت، پاسخگویی، مسوولیت‌پذیری، احترام به قانون و کارآمدی و دیگر شاخص‌های حکمرانی خوب در آنها دیده می‌شود و به طور مستمر این شاخص‌ها و روش‌ها مورد سنجش و ارزیابی نهادهای مستقل و دیدبان قرار می‌گیرد و نقشه راه پیش روی آنها قرار می‌دهد.

چه کسی حاضرست سرمایه خود را در شهری هزینه کند که جز رانت‌خواری، فساد، غیرشفاف و عدم تمکین به قانون در آنجا حکمفرماست؟! حتی شهروندان همانجا نیز حاضر به سرمایه‌گذاری در چنین فضایی نیستند.

  اولویت اصلی برنامه انتخاباتی‌مان “بهبود کیفیت زندگی شهروندان” است و ما راه رسیدن به این هدفِ اصلی را بر مبنای الگوی حکمرانی شهری خوب می‌دانیم. تلاش کردیم برخی شاخص‌ها که سبب بهبود حکمرانی شهری می‌شود و تجربه پیاده‌سازی آن در بسیاری از شهرهای جهان خود را نمایان ساخته، مورد توجه قرار گیرند تا هم شهروندان از آن آگاه باشند و هم متخصصان و صاحب‌نظران به واسطه آن به صحنه بیایند و برای برون رفت از چالش‌های شهری، ائتلافی از ذی‌نفعانِ مسوول و کنشگر را شکل دهیم و برای فردای شهرهای خود و از جمله اصفهان که پیشگام چنین الگویی بود، آینده‌ای بهتر را رقم بزنیم.

 

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

بالا